Published On: Pet, svi 11th, 2012

Bilećanka

Pjesma “Bilećanka” nastala je 1940. godine u koncentracijskom logoru za političke zatvorenike u Bileći.

Naime, Kraljevina Jugoslavija je, po ugledu na nacističku Njemačku i fašističku Italiju, počela otvarati koncentracione logore za komuniste i antifašistički orijentirane intelektualce u periodu od 1935. do 1941. godine.

Prvi takav logor otvoren je u Višegradu 1935. godine, a zatim širom Kraljevine Jugoslavije:

  • u Lepoglavi,
  • beogradskoj Glavnjači,
  • Sremskoj Mitrovici,
  • starom austrijskom zatvoru u Kotoru,
  • Kolašinu,
  • Dubrovniku,
  • Kragujevcu,
  • Zagrebu,
  • Ljubljani,
  • Skoplju itd.

Zatvaranje svih ustanika protiv širećeg europskog fašizma  bio je jedan od značajnijih političkih ustupaka Hitlerovoj Njemačkoj i Musolinijevoj Italiji. Dodvoravanje u nadi da će ih zaobići nadolazeći nacizam.

Pripreme za otvaranje logora u Bileći počele su prosinca 1939. godine, da bi bio otvoren u siječnju 1940. godine, u starim austrijskim kazamatima, prethodno turskoj kasarni.

Postojale su četiri sobe: slovenska, makedonska, srpska i ženska u koje su smešteni logoraši.

Prva grupa zatvorenika dovedena je u logor u Bileću 18. siječnja 1940. godine.

Bili su dopremljeni najistaknutiji komunisti iz Beograda i drugih krajeva Jugoslavije, i to na osnovu protuustavne uredbe Vlade iz 1939. godine i bez sudske presude.

Među 82 zatvorenika Bilećkog logora našli su se istaknuti jugoslavenski komunsti: Moša Pijade, Ivan Milutinović, Ivo Lola Ribar, Kosta Stamenković, svi članovi CK KPJ. Zatim Todor Vujasinović, Đorđe Andrejević Kun, Bora Baruh, Pepica Kardelj, Milan Apih i drugi.

Kada su komunisti Bileće saznali tko se sve nalazi u logoru, izvjestili su građane, mladež i seljaštvo ovog sreza.

U Bileću, po zadatku CK KPJ, dolazi Miro Popara, član Oblasnog komiteta za Hercegovinu, koji pokreće vezu s logorašima i preuzima vođenje akcijama za ukidanje logora i puštanje na slobodu svih zatvorenika.

Uslijedili su otvoreni protesti stanovnika Bileće, kao i ostalih srezova istočne Hercegovine, protiv daljnjeg postojanja logora.

Putem peticije, i slanje delegacije banu Zetske banovine, Božidaru Krstiću, zatraženo je da se zatvorenici monentalno puste.

Hercegovski narod činio je sve da se pomogne zatvorenicima u logoru, a, između ostalog, organizirano je i prikupljanje priloga za logoraše.

Građani Bileće cvijećem su zasipali stazu kuda su žandarmi vodili zatvorenike iz logora do rijeke Trebišnjice.

Zahvaljujući masovno organiziranim akcijama i odlučnosti naroda ovog kraja, logor u Bileći je raspušten u studenome 1940. godine, poslije trajanja od nepunih 11 mjeseci.

To se nije dogodilo s ostalim logorima u Kraljevini Jugoslaviji, čiji zatvorenici su dočekavši početak Drugog svjetskog rata bili predani okupatoru.

 

 

 

Poskok.info