Published On: Pet, stu. 30th, 2018

ZAVNOBiH između Hemona i Jergovića

Kontinuirano žalim što nemam talenat Borisa Dežulovića, pa da svaki društveni fenomen u jugoslavijama mogu sabiti u vic. Ali avaj, mi što puno čitamo istorijske knjige više volimo, uzduž i poprijeko, dublje razmotriti nakane određenih javnih nastupanja. To je svakako dosadnije.

Ali nikako nije na odmet. Pogotovo, kada se istorijskim i društvenim fenomenima ponajviše bave književnici. I kada su ta njihova emotivna “bavljenja” goruća tema u javnom prostoru društvenih mreža.

Ma kako se, uglavnom, svodila ili na euforično odobravanje, ili još euforičnije pljuvanje. Tu su standardnu proceduru redovno prošla i dva teksta renomiranih književnika, porijeklom iz BiH, Aleksandar Hemon i Miljenko Jergović.

 


_____piše: Vuk Bačanović l Poskok.info

Najprije je Hemon, zabrinut zbog galopirajućeg globalnog “fašizma”, opisao ličnu predratnu dramu sa izvjesnim najboljim drugom Zokom. Nakon što su zajedno “prošli sve”, od rokenrola, opijanja, žena, komentarisanja filmova i drugih neideoloških navika omladine širom svijeta, Zoka je, postao “nacionalista”: “Postere rok bendova zamenile su slike srpskih svetaca i generala iz Prvog svetskog rata.

Više nije citirao filmske junake već Gorski vijenac (epsku poemu iz 19. veka o pravednom srpskom istrebljivanju muslimana). Njegovo okretanje nacionalističkoj tradiciji bilo mi je mučno, sasvim suprotno urbanom duhu Sarajeva u kome smo obojica odrastali i često sam mu to govorio.”

Iako, u svemu, nismo čuli i Zokinu stranu, hajde da vjerujemo Hemonu da je Zoka sve to interpretirao baš kako nam je preneseno, što vjerujem za nekoga ko je mogao gajiti simpatije prema pojavi Radovana Karadžića. No, hajde da zdravim očima sagledamo ovaj odnos.

Čak, u istoriju Sarajeva, površno upućena osoba da su začetnici urbanog “looka” Sarajeva upravo bili oni koji se nisu stidili “slika”, to jest ikona srpskih i svih drugih svetaca na svome zidu: to su Jeftanovići, Despići, Cekovići. Oni koji su u gradu, uz, tada savremenu arhitekturu, ostvarili i prva industrijska postorijenja, osnovnu školu i prvo pozorište, a da ne govorimo o jednom od najpopularnijih “ikona” urbaniteta, doduše Mostarcu, Aleksi Šantiću, kojem nimalo nisu bile mrski ni “srpski” sveci, a ni “generali iz Prvog svjetskog rata”.

Nejasno kako se vrijednosti liberalne demokratije i jugoslovenstva koje su trijumfovale nad austrijskim polufeudalnim sistemom, mogu držati antirubanim? Ako ih je pomenuti Zoka takvima držao, onda je bio u jednakoj zabludi, samo iz druge vizure, kao i Hemon.

Kao što je bio, ako je Gorski vijenac mogao smatrati filozofijom za svako vrijeme i priliku. a ne kao jedan od književnih spomenika periodu vjerskih ratova i tragedija, stradanja i pogibija unutar svih konfesija našega naroda (i hrišćanskih i muslimanskih), a kojeg bi tako klasifikovala svaka trezvena urbana misao.

Ali ne i Hemon, koji o tome ne zna ništa, te, u američkom, moralizatorskom i patronizirajućem stilu govori o “epskoj pjesmi o pravednom istrjebljenju muslimana”, trpajući u to i srpske svece i vojskovođe i, na kraju krajeva, rasistički, kompletan srpski narod.

„Onda se jebite i ti i narod koji Karadžić predstavlja!“, veli on svome bivšem drugu, očiglednom nacionalnom barbarogeniju, kojem se nacija može svesti na Karadžića, odnosno primitivno i šovensko slavlje uništenja urbanog u stilu “siti brns laj tamjan in d črč”, to jeste “filozofijom”, prema kojoj je, kakao sam piše, i Hitler dobar jer je “uradio mnogo toga dobroga za Njemačku”.

Ono što je u svemu najtragičnije jeste to što Hemon nikada nije provjerio je li to što njegov bivši prijatelj nesuviso melje i zaista ima veze sa realnom srpskom istorijom i kulturom. Kao što ni njegov prijatelj nije imao snage učiniti odmak od šovinističkog bućkuriša kojeg je prozvao srpstvom.

Ako Hemonov tekst ičemu vrijedi, onda je to svjedočanstvo o predratnom društvu, kao društvu potpunih stranaca, koji dijele najosnovnije nagone i potrebe (alkohol, seks) i opservacija pop kulture (rokenrol, film), ali jedni o drugima, pa i sami o sebi ne znaju ništa.

I u tom neznanju su toliko uporni, da ni do dan danas nisu odstupili od njegovih osnovnih postulata. Pogotovo, jer nacionalistički barbarogenij Zoke i banalni kompleks “građanina svijeta” kod Hemona nisu antipodi, već su vrlo komplementarni u smislu maniheističkog gađenja jednog spram drugog koji ih i održava u postojanju.

Građanin svijeta hemonovskog tipa se nikada neće obračunati sa fašizmom, realnim ili imaginarnim jer on je često, kako je znao pisati Vlado Gotovac: “samo oholi ignorant, snob, avangardist kao neznalica, koji je ponosno i lako preskočio činjenice raznolikosti; one činjenice koje razočarani i rezignirani također lako napuštaju; one činjenice koje ‘delirične profesije’ na užasan način zlorabe: raznolikost zastrašuje svojim fatalnim beskrajem, neiscrpnošću zbog koje su njezine demonske mogućnosti nesavladive, uvijek jednako kobne… Ali živjeti ne znači drugo nego biti u opasnosti!”

O tome može, iz ličnog iskustva posvjedočiti i autor ovih redaka koji je sam prošao sličnu fazu, doduše nešto više (pre)radikalno lijevu.

I u tome je tragika i Miljenka Jergovića, kao i onih koji ga napadaju. Nije tačna njegova konstatacija da je “komšiluk zamjenjen komšićilukom”, jer kao što vidimo “komšićiluk”, kao svojevrsni sinonim političko klovnovstvo nikada nije prestajao biti mjera međusobnih percepcija “običnih” ljudi u Bosni i Hercegovini, čak onih koji su, za razliku od generacija svojih roditelja, savremenika ZAVNOBiH-a, stekli prilično dobro obrazovanje.

Ali opet nedovoljno za izlječenje od društvene multiautističnosti i multitvrdoglavosti, koja doživljava najstrašniju uvredu kada joj se saopšti da funkcioniše na identične načine.

I upravo zbog toga ZAVNOBiH danas ne može biti dan državnosti Bosne i Heercegovine, jer nam nedostaje istinski afirmacijski, kao i istinski kritički odnos, ne samo prema njemu, nego prema kompletnoj našoj istoriji. Ne fantaziranoj nego realnoj. Izvini Dežuloviću, ali ovo nije za vica.

Pošalji ovaj članak prijateljima:

Pravila ponašanja na Poskok.info ilitiga po stranjski Disclaimer